| Locatie: | Bot |
| Gedrag: | Erg agressief met vroege uitzaaiingen, lokaal invasief |
| Diagnose: | Radiografie, CT-scan, histologie |
| Behandeling: | Chirurgie en bijkomende chemotherapie |
| Prognose: | Afhankelijk van de gekozen behandeling en tumorlocatie |
| Locatie: | Bot |
| Gedrag: | Erg agressief met vroege uitzaaiingen, lokaal invasief |
| Diagnose: | Radiografie, CT-scan, histologie |
| Behandeling: | Chirurgie en bijkomende chemotherapie |
| Prognose: | Afhankelijk van de gekozen behandeling en tumorlocatie |
Het lichaam van een hond telt ongeveer 319 botten (afhankelijk van de staartlengte kunnen dat er meer zijn). Afhankelijk van het ras van de hond komt dit tumortype meer voor op sommige botten dan andere. Over het algemeen komen osteosarcomen meer voor op de botten van de ledematen bij grote hondenrassen en ter hoogte van de wervelkolom bij kleine hondenrassen. Bottumoren komen vooral voor ter hoogte van de beenderen in de lidmaten (gemiddeld 75%). Het is gekend dat dit type bottumor tweemaal meer voorkomt op de voorpoot dan de achterpoot en een voorkeurplaats heeft per bot. Ter hoogte van de schedel en de wervelkolom komt 25% van de bottumoren voor (27% aan de onderkaak, 22% bovenkaak, 15% wervelkolom, 14% schedel, 10% ribben, 9% neusholte/sinus nabij de neus, 6% heupbeenderen). Hoewel zeldzaam, kunnen bottumoren ook aangetroffen worden ter hoogte van melkklierweefsel, onderhuids, milt, darmen, lever, nier, testikel, vagina, oog, maagligament, aflijning van het gewricht (synovium), hersenvliezen, bijnier. Niet alle bottumoren zijn osteosarcomen. Deze andere bottumoren komen minder vaak voor dan osteosarcomen en zijn mogelijk minder agressief.
Osteosarcomen zijn erg agressieve tumoren. Ze zijn lokaal sterk invasief en veroorzaken botverlies en/of produceren minderwaardig bot. Daar waar zich de tumor bevindt, is er meestal een zwelling zichtbaar van het weefsel. Omdat de tumor lokaal het bot kan beschadigen, kan dit leiden tot het spontaan breken van dit bot.
Uitzaaiingen komen erg vaak voor en ontstaan vroeg in het verloop van de ziekte. Opmerkelijk is wel dat deze initieel meestal geen symptomen veroorzaken en daarom vaak onopgemerkt blijven (=subklinisch). Ondanks dat op het moment van diagnose minder dan 15% van de honden een op radiografie detecteerbare uitzaaiing vertoont, zijn micrometastasen waarschijnlijk aanwezig bij ongeveer 90% van de honden. Dit tumortype zaait meestal uit via het bloed, maar kan in zeldzame gevallen ook in de lokale lymfeklieren worden aangetroffen. Uitzaaiingen worden het vaakst aangetroffen in de longen, gevolgd door andere botten of zachte weefsels.
Dit tumortype komt het meest voor bij honden van middelbare tot oudere leeftijd (meestal gezien bij 7 jaar), maar een (meestal zeer agressieve) vorm is ook gemeld bij zeer jonge honden (1-2 jaar).
Een hoger risico op ontwikkeling van dit tumortype werd gemeld voor grote en reuzenrassen (Saint-Bernard, Duitse Dog, Ierse Setter, Dobermann, Rottweiler, Duitse Herder, Golden Retriever). Over het algemeen kan gesteld worden dat hoe groter de hond is, hoe groter de kans is dat bij het ontwikkelen van een bottumor deze zich op de ledematen bevindt, daar waar bij kleinere honden de kans groter is dat de bottumor zich ter hoogte van (het verlengde van) de wervelkolom bevindt (=axiaal skelet).
Om preciezer te zijn:
De symptomen zijn afhankelijk van de locatie van de tumor. Indien het osteosarcoom zich op een lidmaat bevindt zal er een plaatselijke zwelling aanwezig zijn die pijnlijk kan zijn en leiden tot manken. Bevindt het osteosarcoom zich axiaal dan kunnen de symptomen variëren van een lokale zwelling met of zonder manken tot moeite met eten (indien in onder- of bovenkaak), lichte ooguitstulping en pijn bij het openen van de mond (indien ter hoogte van de oogkas en aan de onderkaak), gezichtsvervorming en neusvloei (indien ter hoogte van de sinus en de neusholte), overgevoeligheid met of zonder neurologische symptomen (indien ter hoogte van de wervelkolom). Ademhalingsproblemen komen zelden voor, zelfs indien radiografieën van de borstkas duidelijke uitzaaiingen aantonen. Algemeen kan een verminderd energieniveau optreden en is een verhoogd calciumgehalte in het bloed (hypercalcemie) erg zeldzaam.
Via radiografieën kan men veel informatie verzamelen over de aanwezigheid van een bottumor. Bij osteosarcomen wordt op een radiografie botafbraak verwacht en ongecoördineerde botaanmaak door irritatie van het botvlies. Indien de ziekte zich in een erg vroeg stadium bevindt, is het niet altijd eenvoudig om deze letsels op te sporen. Dit kan echter wel via een CT-scan.
Sommige oncologen raden aan om elke 2-3 maanden röntgenfoto's van de borstkas te maken. Als een enkele longuitzaaiing wordt opgemerkt, kan in sommige gevallen chirurgische verwijdering van deze uitzaaiing worden overwogen. Scintigrafie zou ook gebruikt kunnen worden om metastasen te identificeren.
Via het nemen van een biopt kan men het type bottumor bevestigen. Via scintigrafie en aspiraten van (lokale) lymfeknopen kan men de spreiding van het osteosarcoom in beeld brengen. Dit kan ook door een combinatie van radiografieën en/of CT-scan, echografie van de buikholte om uitzaaiingen naar lymfeklieren en inwendige organen op te sporen.
In het bloed kunnen sommige waarden een aanwijzing zijn voor een verhoogde botactiviteit, maar ze zijn meestal niet tumorspecifiek.
De behandeling is afhankelijk van de locatie van de tumor en het al dan niet aanwezig zijn van uitzaaiingen. Verder kan een osteosarcoom een erg pijnlijke tumor zijn vanwege de irritatie aan het botvlies die aangepaste pijnstilling vereist. Hoe meer behandelingen (chirurgie, chemotherapie, radiotherapie) men combineert, hoe hoger de slaagkans aangezien men bij osteosarcomen vaak te maken heeft met zowel lokale (chirurgie, radiotherapie) als uitgezaaide (chemotherapie) tumoren. De hond dient elke 3-6 maanden opnieuw gecontroleerd te worden op uitzaaiingen of wanneer men overweegt de behandeling aan te passen.
Indien dit mogelijk is, zal men de tumor chirurgisch verwijderen. Dit is relatief eenvoudig bij osteosarcomen van de ledematen, maar minder vanzelfsprekend bij tumoren van de schedel of de wervelkolom. Wanneer de tumor pijn veroorzaakt door diens grootte ter hoogte van de wervelkolom ed kan een deel weggenomen worden (decompressie) om het de hond comfortabeler te maken. Over het algemeen leidt het chirurgisch verwijderen van de tumor op een lidmaat tot pootamputatie. In beperkte gevallen kan ook pootsparende chirurgie overwogen worden, maar dit is een complex proces dat een team aan dierenartsen vergt. Pootamputatie is ook voor grotere honden een optie indien de 3 overige poten van deze hond gezond zijn (vb geen gevorderde arthrose vertonen).
Een enquête beoordeelde de resultaten van honden, de tevredenheid van de eigenaar en de perceptie over de aanpassing van hun hond na amputatie van een lidmaat. 58 van de 64 (91%) eigenaren zagen geen verandering in de houding van hun hond na amputatie; 56 (88%) meldden een volledige of bijna volledige terugkeer naar de levenskwaliteit van vóór de amputatie, 50 (78%) gaven aan dat het herstel en de aanpassing van de hond beter waren dan verwacht, en 47 (73%) meldden geen verandering in de speelactiviteiten van de hond. De meeste (55/64 [86%]) respondenten meldden dat ze opnieuw dezelfde beslissing over amputatie zouden nemen, en 4 (6%) gaven aan dat niet te doen; 5 (8%) wisten het niet zeker. Over het algemeen zullen kleinere honden het beter doen dan grote en zal het herstel van een amputatie van een voorpoot moeilijker zijn dan een achterpoot.
Uitzaaiingen kunnen chirurgisch verwijderd worden om de levensduur enigszins te verlengen of palliatief om de levenskwaliteit te verbeteren bij honden met longuitzaaiingen. Wanneer longuitzaaiingen aanwezig zijn, kunnen deze immers lijden tot “hypertrofische osteopathie” (abnormale verbreding van het bot ten gevolge van nieuwe botaanmaak met alle ongemak vandien). Wanneer de uitzaaiingen worden verwijderd, verdwijnen ook de symptomen gelinkt aan hypertrofische osteopathie.U kan informatie vinden over hoe men driepotige honden kan helpen via Tripawds.
Deze beelden tonen het behoud van een goede levenskwaliteit na pootamputatie.
Chemotherapie wordt meestal geadviseerd (binnen 10-14 dagen) na de operatie, ook wanneer er geen zichtbare uitzaaiingen zijn geconstateerd op het moment van diagnose, omdat dit tumortype zeer frequent uitzaait. Volgens sommige onderzoeken zijn micrometastasen aanwezig bij 90% van de honden op het moment van diagnose. Het is aangetoond dat intraveneuze behandeling met chemotherapie de overleving positief beïnvloedt.
Radiotherapie (aan hogere dosissen) wordt vaak gecombineerd met lidmaatsparende chirurgie en uitgevoerd voorafgaand aan de chirurgie. Hoge dosissen kunnen eveneens gebruikt worden om weefselsterfte binnen de tumor te veroorzaken bij tumoren die zich op een plaats bevinden die chirurgisch niet kan verwijderd worden. Radiotherapie kan over het algemeen bijdragen tot het tijdelijk in toom houden van de tumorgroei.
Radio-isotopen zijn stoffen in staat om specifiek te gaan binden aan botcellen. Ter plaatse gebonden, stralen ze alfa- of beta-partikels uit die lokaal de kankercellen doden. 153Sm-EDTMP is een botzoekend radio-isotoop dat gebruikt wordt om primaire en uitgezaaide bottumoren te behandelen aangezien het bij voorkeur aan de botkankercellen bindt. Deze behandeling houdt in dat de isotoop intraveneus wordt ingespoten, waarna deze bindt aan het bot.
Over het algemeen hoeft men van deze behandelingen geen genezing te verwachten, maar eerder een levensverlenging. Afhankelijk van de situatie en/of behandeling kan men het leven van de hond met maanden tot jaren verlengen.
Verschillende onderzoeksgroepen in Europa onderzoeken immunotherapie als behandelingsoptie voor osteosarcoom. Deze behandelingsoptie is nog experimenteel en niet overal verkrijgbaar.
Voor honden die geen operatie ondergaan waarbij de oorzaak van de pijn wordt verwijderd, kan palliatieve therapie een combinatie inhouden van bestralingstherapie, niet-steroïdale ontstekingsremmers, opioïden, bisfosfonaten en medicijnen om neuropathische pijn te behandelen.
Verder is de mentale gezondheid een niet te onderschatten factor: blijvende aandacht en liefde bieden kunnen pijngevoelens doen afnemen. Verder is het belangrijk om verveling, vermoeidheid en isolatie bij uw hond te vermijden, aangezien dit de pijndrempel verlaagt. Een vast schema en omgeving, voldoende slaap/rust, omgevingsverrijking, gezelschap, sympathie en het vermijden van onaangename omgevingen kunnen aanzienlijk het ongemak dat geassocieerd wordt met terminale ziekte verminderen.
De prognose hangt samen met de gekozen behandeling en locatie van de tumor.
Voor niet-uitgezaaide osteosarcomen op het lidmaat op het moment van diagnose:
Voor uitgezaaide osteosarcomen op het lidmaat op het moment van diagnose:
Osteosarcomen van de schedel/onderkaak/bovenkaak zijn lokaal agressief, maar zaaien minder uit dan een osteosarcoom op een lidmaat (37%).
Voor osteosarcomen gelegen:
Pre-operatieve hoge bloedwaarden aan alkalisch fosfatase zijn geassocieerd met een kortere overleving.
Clinic for Small Animal Surgery, Soft Tissue and Oncologic Surgery, Vetsuisse Faculty, University of Zurich
Zürich, Zwitserland
mnolff@vetclinics.uzh.ch
+41 44 6358444
https://www.tierspital.uzh.ch/forschungsprojekte/studie-fluoreszenzbildgebung-weichteilsarkome/
Universiteitskliniek Gezelschapsdieren
Utrecht, Nederland
receptieukg@uu.nl
+31 302539411
https://diergeneeskunde.nl/onderzoek/virustherapie-voor-botkanker-bij-honden/
Clinic for Small Animal Surgery, Soft Tissue and Oncologic Surgery, Vetsuisse Faculty, University of Zurich
Zürich, Zwitserland
mnolff@vetclinics.uzh.ch
https://www.tierspital.uzh.ch/forschungsprojekte/weichteilsarkome-hunde-petct/
Faculteit Diergeneeskunde
Merelbeke, België
cardiologie.khd@ugent.be; Gitte.Mampaey@UGent.be
https://www.ugent.be/di/khd/nl/onderzoek/betere-hartscreening-chemo-hond
Faculteit Diergeneeskunde
Merelbeke, België
simone.janssen@UGent.be
https://www.ugent.be/di/khd/nl/onderzoek/fluorescence-lifetime-imaging-info-dog-owners
Division of Radiation Oncology, Vetsuisse Faculty, University of Zurich
Zürich, Zwitserland
+41 44 635 81 12
https://www.tierspital.uzh.ch/forschungsprojekte/lattice-oder-sbrt-strahlentherapie-bei-grossen-tumoren/
Clinic for Small Animal Surgery, Soft Tissue and Oncologic Surgery, Vetsuisse Faculty, University of Zurich
Zürich, Zwitserland
onkologie@vetclinics.uzh.ch
+41 44 635 9090
https://www.tierspital.uzh.ch/forschungsprojekte/orale-chemotherapie-hunde-mit-tumor/